( 12 * ) - فروغ ناصرى ، كتاب خطى Code - 1883 دستبويه Cucumis schemma ميوه گياهى است شبيه به گياه خربزه از تيره Cucurbitaceae ، ميوه گرد ، خوش‌بو ، زردرنگ شبيه به گرمك كوچك كه داراى خطوط سبز يا سفيد مىباشد در كتب قديم طبى ذيل يكى از اسامى مترادف شمام ، دستنبويه و درداب شرح آن آمده است . ابو ريحان ذيل شمام مىنويسد : شمام را به پارسى دست‌بويه و دستنبويه نامند كه دستنبويه مشهورتر است و اعراب آن را شعروره ، جحّه ، حدجه و به تركى خجوناك مىنامند و آن به شكل خربزه كوچك يا حنظلى شكل و خوش‌بو با خطوطى به رنگ قرمز ، زرد و سبز مىباشد و از انواع خربزه است ( ابو ريحان : 1 * ) ، دستنبويه را در شام شمامه مىنامند . مداومت به بوئيدن آن مغز را گرم و منافذ بسته كبد را باز مىكند و نفخ آن را از بين مىبرد ، دير هضم مىباشد ، خشك شده آن صورت را پاك و جلا مىدهد ( انصارى : 2 * ) ، درد آب يا دستنبويه در خواص مانند خربزه كرمك است كه مليون باشد ( حكيم مومن : 3 * ) ، درداب را به هندى كچرى مىنامند مدر مىباشد و اگر چند روز از آن تناول شود سنگ كليه و مثانه را خرد مىكند . مدر و اضافه كردن مقدارى از آن به ظرف محتوى گوشت در حال پختن زودتر از پوست خربزه گوشت را له مىكند ( عقيلى خراسانى : 4 * ) . ( 1 * ) - تت صيدنه عپ 410 ( 2 * ) اختيارات ، 165 ( 3 * ) - تحفه 116 ( 4 * ) - مخزن 270 Code - 1884 مليا Cocumis trigonus Roxb . گياهى است چندساله ، پوشيده از كركهاى غده‌اى داراى ساقه باريك از خانواده Cucurbitaceae ، محل رويش آن هند در غرب هيماليا ، كراچى پاكستان مىباشد . وجود آن در بلوچستان ايران گزارش شده است 1 * . گياه به سنسكريت Vishalba و به هندى Bislambi ناميده شده است . برگ‌هاى گياه گرد و از 5 - 3 لوب و پيچك كوتاه تشكيل شده است . گل نر و ماده ، گل‌هاى نر درشت ، منفرد به تعداد دو تا سه گل و تخمدان پوشيده از تار مىباشد . گياه در هند به دو شكل و حشى و نيمه‌كشت وجود دارد . ميوه نيمه‌كشت رسيده و شيرين‌مزه و خوراكى است و Pubescent ناميده مىشود و در ناراحتىهاى كبدى نيز مصرف مىشود . ميوه نوع وحشى صاف با خطوط طولى زرد و سفيد و تلخ‌مزه